{"id":7082,"date":"2022-06-02T11:56:32","date_gmt":"2022-06-02T08:56:32","guid":{"rendered":"https:\/\/jewsofostrowiec.i-visual.co.il\/the-departure-yiddish-poem\/"},"modified":"2022-10-25T00:12:37","modified_gmt":"2022-10-24T21:12:37","slug":"odjazd-wiersz-w-jidysz","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/pl\/odjazd-wiersz-w-jidysz\/","title":{"rendered":"Odjazd – Wiersz w jidysz"},"content":{"rendered":"\n\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\"The\n\t\t\t\t<\/a>\n\t

Fragment pierwszej strony oryginalnego odr\u0119cznego wiersza<\/p>\n\t

Wiersz Leona Fuksa<\/strong><\/h2>\n

Dotyczy wydarze\u0144 z pa\u017adziernika 1942 r. – likwidacji getta i zag\u0142ady \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci Ostrowca.<\/p>\n\t\t\t\t\"Leo\n\t\tLeo Fuks\n\t\t\t\t\"Aron\n\t\tAron Rappaport\n\t

Odjazd<\/strong><\/h2>\n

(Przet\u0142umaczone z jidysz na polski)<\/p>\n

\u00a0<\/strong>Napisane w maju 1943 r.<\/strong><\/p>\n\u201eOdjazd” to wiersz, kt\u00f3ry powsta\u0142 w j\u0119zyku jidysz w Ostrowcu w maju 1943 roku.
\nJego autorem jest Leon Fuks<\/a><\/strong><\/em>., potem tekst uzupe\u0142nia\u0142 Aron Rappaport<\/a><\/strong><\/em>, kiedy razem ukrywali si\u0119 pod domem rodziny Pastuszka<\/a> <\/em><\/strong>w Chmielowie. Marianna Pastuszka i jej m\u0105\u017c Tadeusz otrzymali tytu\u0142 Sprawiedliwych W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w w 1984 roku. Fuchs i Rappaport prze\u017cyli wojn\u0119 dzi\u0119ki ich pomocy, razem z 15 innymi osobami.\n

Jego autorem jest Leon Fuks, potem tekst uzupe\u0142nia\u0142 Aron Rappaport, kiedy razem ukrywali si\u0119 pod domem rodziny Pastuszk\u00f3w w Chmielowie. Marianna Pastuszka i jej m\u0105\u017c Tadeusz otrzymali tytu\u0142 Sprawiedliwych W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w w 1984 roku. Fuks i Rappaport prze\u017cyli wojn\u0119 dzi\u0119ki ich pomocy, razem z 15 innymi osobami.<\/p>\n

Wiersz rozpoczyna opis og\u0142oszenia przymusowej zbi\u00f3rki na rynku w Ostrowcu obowi\u0105zuj\u0105cej \u017byd\u00f3w. Autor przedstawia tragiczne do\u015bwiadczenia tamtego dnia i dni nast\u0119pnych, w tym \u015bmier\u0107, kt\u00f3r\u0105 wiele os\u00f3b ponios\u0142o z r\u0105k hitlerowc\u00f3w na ostrowieckim rynku. Tekst wskazuje, \u017ce wydarzenia deportacja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w sobot\u0119, czyli 10 pa\u017adziernika. W tym roku przypada 80. rocznica tamtych zdarze\u0144.<\/p>\n

Tekst odkry\u0142a \u017cona Leona Fuchsa oko\u0142o 20 lat temu, tu\u017c przed jego \u015bmierci\u0105. Niedawno trafi\u0142 do Jews of\u00a0Ostrowiec Memorial Project (Projekt Upami\u0119tniania \u017byd\u00f3w Ostrowieckich) dzi\u0119ki rodzinie Arona Rappaporta. Publikujemy wiersz za ich zgod\u0105.<\/p>\n

Utw\u00f3r w wersji oryginalnej rymuje si\u0119. Aby jednak nie zaburza\u0107 znaczenia tekstu, zdecydowano si\u0119 przet\u0142umaczy\u0107 go jako wiersz bia\u0142y. Tekst, kt\u00f3ry czytamy, jest wi\u0119c mniej rytmiczny i melodyczny, dobrze jednak oddaje tre\u015b\u0107 orygina\u0142u.<\/p>\n

Profesor Joanna Tokarska-Bakir: \u201eTekst ten jest jak surowy, cenny kamie\u0144, kt\u00f3ry stawia op\u00f3r i\u00a0odmawia pe\u0142nego ukszta\u0142towania. Kto\u015b m\u0105dry powiedzia\u0142, \u017ce nie ma ju\u017c poezji po Auschwitz. Ten tekst jest najlepszym tego dowodem”.<\/p>\n

Odjazd –\u00a0<\/strong>\u00a0<\/strong>Leon Fuks<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong>1<\/strong><\/p>\n

Jest dzie\u0144 szabatu, godzina trzecia.<\/p>\n

Odkrywamy, \u017ce Gestapo ju\u017c tu jest,<\/p>\n

Komando likwidacyjne, kt\u00f3re strzela\u0142o dla zabawy.<\/p>\n

do m\u0119\u017cczyzn, kobiet i dzieci. Aby unicestwi\u0107 nar\u00f3d.<\/p>\n

 <\/p>\n

W mie\u015bcie s\u0142ycha\u0107 by\u0142o przeszywaj\u0105ce krzyki,<\/p>\n

zawodzenie i p\u0142acz na ostrowieckim rynku.<\/p>\n

Tak wielu \u017byd\u00f3w upad\u0142o by ju\u017c nie wsta\u0107<\/p>\n

Ich los by\u0142 przes\u0105dzony<\/p>\n

 <\/p>\n

Miasto z ca\u0142ych si\u0142 si\u0119 stara<\/p>\n

Unikn\u0105\u0107 tej tragedii<\/p>\n

Rebbe rozdaje du\u017ce sumy pieni\u0119dzy<\/p>\n

aby rodzice i dzieci wyszli na pole.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dzisiaj rebbe stoi przy grobie swego ojca<\/p>\n

Recytuje Tehillim [Psalmy] z wielk\u0105 pasj\u0105. Nie chce opu\u015bci\u0107 tego miejsca.<\/p>\n

„Ojcze, nie chc\u0119 odej\u015b\u0107!” – wo\u0142a.<\/p>\n

„Dlaczego mamy ugi\u0105\u0107 si\u0119 przed tym barbarzy\u0144stwem?<\/p>\n

 <\/p>\n

Modlitwy rebego towarzyszy\u0142y dzieciom<\/p>\n

Matkom i ojcom, rozchodzi\u0142y si\u0119 do ich grob\u00f3w<\/p>\n

Krzyki by\u0142y tak g\u0142o\u015bne, \u017ce s\u0142yszeli je nawet zmarli<\/p>\n

Mo\u017ce w ostatniej chwili kto\u015b nam pomo\u017ce.<\/p>\n

 <\/p>\n

Czas na cmentarzu wywo\u0142uje \u0142zy<\/p>\n

S\u0142ycha\u0107 tam p\u0142acz dzieci<\/p>\n

Przy grobie b\u0142agaj\u0105: \u201e\u015awi\u0119ty cadyku, pom\u00f3\u017c<\/p>\n

Ocali\u0107 dzieci od strasznego wilka”.<\/p>\n

 <\/p>\n

2<\/strong><\/p>\n

Po nieprzespanej nocy wstaj\u0119 bardzo wcze\u015bnie.<\/p>\n

Mama p\u0142acze i prosi, abym podszed\u0142 do jej \u0142\u00f3\u017cka.<\/p>\n

\u201eCzy na dworze jest spokojnie?” – pyta zamy\u015blona,<\/p>\n

bo mo\u017ce to dzi\u015b w nocy wydarzy si\u0119 tragedia.<\/p>\n

 <\/p>\n

Patrz\u0119 przez okno i m\u00f3wi\u0119 do niej: \u201eJest spok\u00f3j”.<\/p>\n

M\u00f3wi\u0119 to tak, \u017ceby zrozumia\u0142a<\/p>\n

\u201eSytuacja jest z\u0142a. Gestapo jest w pobli\u017cu”.<\/p>\n

M\u00f3wi\u0119 jej, t\u0142umacz\u0119, \u017ceby zrozumia\u0142a.<\/p>\n

 <\/p>\n

Jak co dzie\u0144 idziemy do fabryki<\/p>\n

I z daleka widzimy<\/p>\n

\u017bydowskiego policjanta, kt\u00f3ry idzie obok. Bardzo si\u0119 boj\u0119.<\/p>\n

Czy oni b\u0119d\u0105 pomaga\u0107 w rozlewie \u017cydowskiej krwi?<\/p>\n

 <\/p>\n

Pi\u0119\u0107 minut p\u00f3\u017aniej wchodzi policjant,<\/p>\n

Jego praca to ogromny wstyd.<\/p>\n

Nadyma si\u0119 i dono\u015bnie krzyczy<\/p>\n

\u017be wszyscy musz\u0105\u00a0 uda\u0107 si\u0119 na rynek w ci\u0105gu pi\u0119ciu minut.<\/p>\n

 <\/p>\n

Moja dziesi\u0119cioletnia siostra upada, os\u0142abiona.<\/p>\n

Wielka niemiecka pot\u0119ga toczy z ni\u0105 bitw\u0119,<\/p>\n

Nasza dziesi\u0119cioletnia wojowniczka le\u017cy na kolanach swojej matki,<\/p>\n

Hitleryzm jest\u00a0 jej wrogiem; to przeciwie\u0144stwo jest zbyt wielkie.<\/p>\n

 <\/p>\n

W domach zaczyna si\u0119 dramat po\u017cegna\u0144,<\/p>\n

Dzieci \u017cegnaj\u0105 si\u0119 ze swoimi ojcami i matkami,<\/p>\n

Kto widzi te sceny, nie ma ju\u017c w sercu rado\u015bci,<\/p>\n

Gdy m\u0142ode pary rozstaj\u0105 si\u0119 na zawsze.<\/p>\n

 <\/p>\n

Straszna tragedia i du\u017co ha\u0142asu<\/p>\n

Bracia i siostry rozstaj\u0105 si\u0119 ze \u0142zami<\/p>\n

Wielkie krzyki, wielki zgie\u0142k,<\/p>\n

Ko\u015bci staj\u0105 si\u0119 zimne ze strachu i przera\u017cenia.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

.W naszym domu krew jest zmro\u017cona.<\/p>\n

Makabryczna tragedia, robi\u0119 si\u0119 chory.<\/p>\n

Matka mdleje, a ojciec\u00a0 staje si\u0119 bezsilny,<\/p>\n

Moja dwuletnia siostra nic nie rozumie i si\u0119 \u015bmieje.<\/p>\n

 <\/p>\n

Kiedy matka si\u0119 cuci, my musimy odej\u015b\u0107.<\/p>\n

Ale \u015bmier\u0107 wzywa nas, \u017ceby\u015bmy jeszcze zostali.<\/p>\n

Chce odej\u015b\u0107 z poca\u0142unkiem matki,<\/p>\n

Matka p\u0142acze, a potem zn\u00f3w mdleje.<\/p>\n

 <\/p>\n

Pocieszam j\u0105,\u00a0 i ona czuje si\u0119 lepiej,<\/p>\n

Nie mo\u017cesz by\u0107 smutny, gdy matka ci\u0119 przytula<\/p>\n

I m\u00f3wi: „B\u0105d\u017a zdr\u00f3w”, gdy wychodzisz z domu.<\/p>\n

Zaczyna mnie b\u0142aga\u0107: „Nie id\u017a, moje dziecko”.<\/p>\n

 <\/p>\n

Wracam do matki, kt\u00f3r\u0105 bardzo kocham.<\/p>\n

Obejmuj\u0119 j\u0105 i ona jest szcz\u0119\u015bliwa na powr\u00f3t.<\/p>\n

Ze \u0142zami w oczach t\u0142umaczy, \u017ce jej jedyn\u0105 nadziej\u0105 jest to,<\/p>\n

\u017be jej dzieci prze\u017cyj\u0105 wojn\u0119.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u017begnam si\u0119 z ojcem, bratem i siostr\u0105,<\/p>\n

B\u00f3l jest\u00a0 pot\u0119\u017cny,\u00a0 cierpienie straszne.<\/p>\n

Najm\u0142odsza siostra mocno mnie obejmuje.<\/p>\n

Moje serce bije strwo\u017cone na my\u015bl o jej losie.<\/p>\n

 <\/p>\n

Kochane dziecko, nie wolno nam tu d\u0142u\u017cej by\u0107,<\/p>\n

Wszyscy musimy i\u015b\u0107 na rynek.<\/p>\n

Tylko ciebie i babci\u0119 ukryjemy w piwnicy,<\/p>\n

Staro\u015b\u0107 i m\u0142odo\u015b\u0107 to teraz najwi\u0119ksze przest\u0119pstwa.<\/p>\n

 <\/p>\n

Te dwie grupy s\u0105 oddzielone od pozosta\u0142ych<\/p>\n

Nasze dzieci i nasi starsi, kt\u00f3rych on szczeg\u00f3lnie nie mo\u017ce tolerowa\u0107<\/p>\n

S\u0105 zabijani na miejscu, na oczach swoich rodzic\u00f3w<\/p>\n

Poniewa\u017c s\u0105 s\u0142abi i nie mog\u0105\u00a0 pracowa\u0107.<\/p>\n

 <\/p>\n

Po\u017cegnawszy si\u0119 ze wszystkimi, wychodz\u0119 na ulic\u0119<\/p>\n

Jestem ca\u0142y zalany \u0142zami<\/p>\n

Jeszcze jedno spojrzenie na dom, jestem ——-<\/p>\n

Wci\u0105\u017c chc\u0119\u00a0 patrze\u0107 na miejsce, w kt\u00f3rym mieszka\u0142em przez tyle lat<\/p>\n

3<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong>Przybywam na rynek i widz\u0119 inny \u015bwiat,<\/p>\n

Anio\u0142 \u015amierci urz\u0105dzi\u0142 sobie tu kwater\u0119,<\/p>\n

Straszna tragedia, w jednej chwili\u00a0 siwiejesz.<\/p>\n

\u015amier\u0107 czuwa w tej godzinie.<\/p>\n

 <\/p>\n

Fuhrer, Adolf Hitler, prowadzi \u015bwi\u0119t\u0105 wojn\u0119,<\/p>\n

Chce osi\u0105gn\u0105\u0107 sw\u00f3j cel zewszystkich si\u0142,<\/p>\n

Gestapo jest uzbrojone w granaty i karabiny<\/p>\n

Do pomocy wzi\u0119li sobie band\u0119 Litwin\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

Wojsko niemieckie rozpoczyna walk\u0119,<\/p>\n

S\u0142ycha\u0107 nieustanny\u00a0 jazgot karabin\u00f3w maszynowych.<\/p>\n

S\u0105 ofiary, ale nie po stronie niemieckiej.<\/p>\n

\u017bydowskie kobiety i dzieci le\u017c\u0105 rozrzucone na ulicach.<\/p>\n

 <\/p>\n

Na rynku ustawiaj\u0105 \u017byd\u00f3w w r\u00f3wne szeregi,<\/p>\n

Litwini zabieraj\u0105 im wszystkie rzeczy i pieni\u0105dze,<\/p>\n

Zamieszanie ro\u015bnie z minuty na minut\u0119.<\/p>\n

Kto\u015b m\u00f3wi, \u017ce sytuacja nie jest dobra.<\/p>\n

 <\/p>\n

My\u015bleli\u015bmy, \u017ce zostaniemy wys\u0142ani na Ukrain\u0119<\/p>\n

Mo\u017ce na Litw\u0119 albo na Bukowin\u0119,<\/p>\n

Tak my\u015bleli\u015bmy, pomimo \u017ce znane nam by\u0142y tragiczne historie<\/p>\n

W kt\u00f3rych nasi znajomi, zostali zabici w przera\u017caj\u0105cych okoliczno\u015bciach.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Widz\u0119 ten obraz, ale jednocze\u015bnie jestem \u015blepy.<\/p>\n

Zastrzelona matka le\u017cy obok swego dziecka.<\/p>\n

Mordercy nie zabrak\u0142o dla nich kul.<\/p>\n

Krew rozp\u0142ywa si\u0119 po ziemi, a cia\u0142a stygn\u0105<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Nietrudno sobie wyobrazi\u0107 tego Niemca<\/p>\n

Jest osob\u0105 trzymaj\u0105c\u0105 karabin maszynowy<\/p>\n

A sadystycznego serca jego—<\/p>\n

Nie znajdziesz nawet w\u015br\u00f3d najokrutniejszych plemion.<\/p>\n

 <\/p>\n

Po zrobieniu rzeczy, kt\u00f3re poruszy\u0142yby nawet kamie\u0144,<\/p>\n

Pr\u00f3buje usi\u0105\u015b\u0107 i napi\u0107 si\u0119 wina,<\/p>\n

Jego terrorystyczne pragnienia odchodz\u0105 tylko wtedy<\/p>\n

Gdy dokonuje barbarzy\u0144skich czyn\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dziecko b\u0142\u0105ka si\u0119 samotnie po rynku<\/p>\n

Prawdopodobnie straci\u0142o swoich rodzic\u00f3w<\/p>\n

Jest to o jedno dziecko za du\u017co dla gestapowca, kt\u00f3ry bierze zamach<\/p>\n

I przecina je na p\u00f3\u0142, od st\u00f3p do g\u0142\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ochlapuje go krew z rozci\u0119tego cia\u0142a<\/p>\n

A on histerycznie si\u0119 \u015bmieje z innymi Niemcami,<\/p>\n

Jest bardzo szcz\u0119\u015bliwy, jego twarz promienieje,<\/p>\n

A wszyscy \u017bydzi na rynku zaczynaj\u0105 p\u0142aka\u0107.<\/p>\n

 <\/p>\n

Gestapo ma prac\u0119 – m\u00f3wi z dum\u0105,<\/p>\n

Litwin stawia przed nim kolejne dziecko.<\/p>\n

 <\/p>\n

Podnosi je i z ca\u0142ej si\u0142y uderza\u00a0 o bruk,<\/p>\n

To dziecko zosta\u0142o ukarane straszliw\u0105 \u015bmierci\u0105.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Nerwy jak postronki, \u017bydzi podrywaj\u0105 si\u0119.<\/p>\n

To rozdra\u017cnia Niemc\u00f3w<\/p>\n

Strzelaj\u0105 bez opami\u0119tania we wstrz\u0105\u015bni\u0119ty t\u0142um<\/p>\n

\u015awie\u017ce trupy – ludzie milkn\u0105.<\/p>\n

 <\/p>\n

Id\u0105 p\u0142acz\u0105c, nawet potw\u00f3r by zmi\u0119k\u0142<\/p>\n

Los ich przypiecz\u0119tuj\u0105 wrzeszcz\u0105cy bandyci<\/p>\n

Zabieraj\u0105 15 000 ludzi, pozostaje po nich \u0142up dla wroga<\/p>\n

Miasto pustoszeje, czekaj\u0105 Chewra Kadisza (bractwo pogrzebowe na \u017cydowskim cmentarzu)<\/p>\n

 <\/p>\n

Nie maj\u0105 ju\u017c praw, nawet prawa do \u017cycia.<\/p>\n

XX wiek do tej pory by\u0142 dla nas darem<\/p>\n

Teraz obowi\u0105zkiem jest zabijanie ukrytego \u017byda<\/p>\n

\u017beby Niemcy nie byli rozczarowani.<\/p>\n

 <\/p>\n

Tragedie za tragediami dziej\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bnie tutaj<\/p>\n

Wieczna plama na tym pokoleniu.<\/p>\n

To okrucie\u0144stwo, wielkie okrucie\u0144stwo<\/p>\n

Musimy je zapisa\u0107 w dziennikach<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Nasz wiek to \u015bredniowiecze<\/p>\n

ale tamci oprawcy to baranki<\/p>\n

przy dzisiejszej bezsensownej ka\u017ani,<\/p>\n

plamy na narodzie niemieckim.<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

S\u0142ysz\u0119 naszych wrog\u00f3w i zadawane cierpienie<\/p>\n

Przygotowali\u015bmy wojn\u0119<\/p>\n

Wszystkie nasze dzieci, czym\u017ce zawini\u0142y?<\/p>\n

Bez powodu zosta\u0142y podst\u0119pnie wysiedlone<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Od tego dnia do tej ostatniej godziny<\/p>\n

Nic\u00a0 z nich nie pozosta\u0142o.<\/p>\n

\u017badnego znaku \u017cycia po nich\u00a0 do dzi\u015b nie odnaleziono .<\/p>\n

A nadzieja, \u017ce ich zobaczymy, ca\u0142kowicie zgas\u0142a.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

I Bo\u017ce, nie \u017c\u0105dam od Ciebie \u017cadnych odpowiedzi,<\/p>\n

Lecz o jedno tylko prosz\u0119 z ca\u0142ego serca,<\/p>\n

Poka\u017c mordercom Twoj\u0105 siln\u0105 r\u0119k\u0119<\/p>\n

Wyma\u017c ich z tego \u015bwiata z powodu naszej ha\u0144by.<\/p>\n

– Koniec -.<\/p>\n

Dzi\u0119kujemy Wojtkowi Mazanowi, Grzegorzowi Ga\u0142\u0119zi i Jackowi Podsiad\u0142o za zredagowanie\u00a0polskiego przek\u0142adu\u00a0wiersza.<\/p>\n

 <\/p>\n\t

 <\/p>\n

Kredyt<\/strong>: Specjalne podzi\u0119kowania dla dzieci Arona Rappaporta, Harry’ego i Sylvii, kt\u00f3re podzieli\u0142y si\u0119 swoj\u0105 histori\u0105 rodziny i dokumentami oraz wspar\u0142y publikacj\u0119 tego wiersza\/\u015bwiadectwa.<\/p>\n

——————————<\/p>\n

Wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w znajdziesz poni\u017cej:<\/h4>\nTadeusz i Marianna Pastuszka<\/strong><\/a>– Ich historia ratunkowa
\nHistoria rodziny Leona Fuksa<\/strong><\/a>
\nHistoria rodziny Arona Rappoport<\/strong><\/a>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fragment pierwszej strony oryginalnego odr\u0119cznego wiersza Wiersz Leona Fuksa Dotyczy wydarze\u0144 z pa\u017adziernika 1942 r. – likwidacji getta i zag\u0142ady \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci Ostrowca. Leo Fuks Aron Rappaport Odjazd (Przet\u0142umaczone z jidysz na polski) \u00a0Napisane w maju 1943 r. \u201eOdjazd” to wiersz, kt\u00f3ry powsta\u0142 w j\u0119zyku jidysz w Ostrowcu w maju 1943 roku. Jego autorem jest […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"default","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-7082","page","type-page","status-publish","hentry"],"aioseo_notices":[],"yoast_head":"\nOdjazd - Wiersz w jidysz - Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/the-departure-yiddish-poem\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Odjazd - Wiersz w jidysz - Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Fragment pierwszej strony oryginalnego odr\u0119cznego wiersza Wiersz Leona Fuksa Dotyczy wydarze\u0144 z pa\u017adziernika 1942 r. – likwidacji getta i zag\u0142ady \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci Ostrowca. Leo Fuks Aron Rappaport Odjazd (Przet\u0142umaczone z jidysz na polski) \u00a0Napisane w maju 1943 r. \u201eOdjazd” to wiersz, kt\u00f3ry powsta\u0142 w j\u0119zyku jidysz w Ostrowcu w maju 1943 roku. Jego autorem jest […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/the-departure-yiddish-poem\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/267322667278742\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-10-24T21:12:37+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/The-departure-yiddish-partial-clip.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"8 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/the-departure-yiddish-poem\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/the-departure-yiddish-poem\\\/\",\"name\":\"Odjazd - Wiersz w jidysz - Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/the-departure-yiddish-poem\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/the-departure-yiddish-poem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/06\\\/The-departure-yiddish-partial-clip.jpg\",\"datePublished\":\"2022-06-02T08:56:32+00:00\",\"dateModified\":\"2022-10-24T21:12:37+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/the-departure-yiddish-poem\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/the-departure-yiddish-poem\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/the-departure-yiddish-poem\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/06\\\/The-departure-yiddish-partial-clip.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/06\\\/The-departure-yiddish-partial-clip.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/the-departure-yiddish-poem\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Odjazd – Wiersz w jidysz\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/\",\"name\":\"Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)\",\"description\":\"Memorial of the Jewish Community of Ostrowiec \u015awi\u0119tokrzyski, Poland\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/#organization\",\"name\":\"Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/10\\\/JEWS-OF-OSTROWIEC-logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/10\\\/JEWS-OF-OSTROWIEC-logo.png\",\"width\":200,\"height\":200,\"caption\":\"Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewsofostrowiec.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/groups\\\/267322667278742\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Odjazd - Wiersz w jidysz - Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/the-departure-yiddish-poem\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Odjazd - Wiersz w jidysz - Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)","og_description":"Fragment pierwszej strony oryginalnego odr\u0119cznego wiersza Wiersz Leona Fuksa Dotyczy wydarze\u0144 z pa\u017adziernika 1942 r. – likwidacji getta i zag\u0142ady \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci Ostrowca. Leo Fuks Aron Rappaport Odjazd (Przet\u0142umaczone z jidysz na polski) \u00a0Napisane w maju 1943 r. \u201eOdjazd” to wiersz, kt\u00f3ry powsta\u0142 w j\u0119zyku jidysz w Ostrowcu w maju 1943 roku. Jego autorem jest […]","og_url":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/the-departure-yiddish-poem\/","og_site_name":"Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/267322667278742\/","article_modified_time":"2022-10-24T21:12:37+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/The-departure-yiddish-partial-clip.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"8 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/the-departure-yiddish-poem\/","url":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/the-departure-yiddish-poem\/","name":"Odjazd - Wiersz w jidysz - Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/the-departure-yiddish-poem\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/the-departure-yiddish-poem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/The-departure-yiddish-partial-clip.jpg","datePublished":"2022-06-02T08:56:32+00:00","dateModified":"2022-10-24T21:12:37+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/the-departure-yiddish-poem\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jewsofostrowiec.com\/the-departure-yiddish-poem\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/the-departure-yiddish-poem\/#primaryimage","url":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/The-departure-yiddish-partial-clip.jpg","contentUrl":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/The-departure-yiddish-partial-clip.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/the-departure-yiddish-poem\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Odjazd – Wiersz w jidysz"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/#website","url":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/","name":"Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)","description":"Memorial of the Jewish Community of Ostrowiec \u015awi\u0119tokrzyski, Poland","publisher":{"@id":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/#organization","name":"Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)","url":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/JEWS-OF-OSTROWIEC-logo.png","contentUrl":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/JEWS-OF-OSTROWIEC-logo.png","width":200,"height":200,"caption":"Jews of Ostrowiec \u05d0\u05ea\u05e8 \u05d4\u05e0\u05e6\u05d7\u05ea \u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9 \u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05d9\u05d9\u05e5 (\u05d0\u05d5\u05e1\u05d8\u05e8\u05d5\u05d1\u05e6\u05d4)"},"image":{"@id":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/groups\/267322667278742\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7082","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7082"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7082\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7344,"href":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7082\/revisions\/7344"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7082"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}