![\"20180108_103536\"](\"https:\/\/jewsofostrowiec.com\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/20180108_103536.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
S\u0105d rabinacki. Co czyta\u0142o si\u0119 w domu dajana?<\/p>\n
<\/p>\n
S\u0105d<\/strong><\/p>\n Bejt din by\u0142 pewnego rodzaju po\u0142\u0105czeniem s\u0105du, synagogi, domu nauki, a nawet, mo\u017cna powiedzie\u0107, gabinetu psychoanalityka, gdzie mog\u0105 przyj\u015b\u0107 ludzie chorzy na duszy, \u017ceby otworzy\u0107 serce.<\/p>\n Tak o s\u0105dzie rabinackim pisa\u0142 Isaac Bashevis Singer. Sam by\u0142 synem s\u0119dziego s\u0105du rabinackiego, czyli dajana, w \u201eUrz\u0119dzie mojego ojca\u201d.<\/p>\n W przedwojennym Ostrowcu dajanem by\u0142 Josek (Icchak Meir) Hocherman. Zatrudnia\u0142a go gmina \u017cydowska, w 1930 roku zarabia\u0142 4200 z\u0142 rocznie. Hocherman przeprowadza\u0142 rozwody i \u015bluby, rozstrzyga\u0142 spory, wydawa\u0142 te\u017c opinie w sprawach koszerno\u015bci. Mo\u017ce pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dzisiejszego mediatora, kt\u00f3ry pomaga si\u0119 pogodzi\u0107 bez chodzenia do s\u0105du? <\/p>\n W urz\u0119dzie dajana kobiety musia\u0142y sta\u0107, religijnym \u017bydom nie wolno by\u0142o na nie patrze\u0107. Jak na ironi\u0119, histori\u0119 przechowa\u0142a w\u0142a\u015bnie c\u00f3rka dajana, Sofiyah Novak, urodzona\u00a0w 1911 roku w Cz\u0119stochowie jako Lea Hocherman.<\/p>\n <\/p>\n – Wszyscy bracia ojca byli fabrykantami – wspomina\u0142a. – Bogatymi. Ojciec jako jedyny by\u0142 talmudyst\u0105. Wysokiej klasy. Interesy mu nie sz\u0142y i dlatego po I wojnie \u015bwiatowej wyjecha\u0142 z Cz\u0119stochowy do Ostrowca, gdzie mia\u0142 szwagra, wielkiego ostrowieckiego rabina. Tam zrobi\u0142 szko\u0142\u0119 i zosta\u0142 dajanem. \u017bycie rodzinne by\u0142o biedne, ale szcz\u0119\u015bliwe. Ojciec prowadzi\u0142 rozprawy s\u0105dowe w swoim du\u017cym pokoju.<\/p>\n <\/p>\n Szko\u0142a<\/strong><\/p>\n <\/p>\n C\u00f3rka podrabina Hochermana by\u0142a zdoln\u0105 dziewczynk\u0105, chcia\u0142a dalej si\u0119 uczy\u0107. W Ostrowcu by\u0142o wprawdzie gimnazjum, ale trzeba by\u0142o chodzi\u0107 do niego w sobot\u0119. Ojciec nie zgadza\u0142 si\u0119 na nauk\u0119 w szabas, wi\u0119c c\u00f3rka wyjecha\u0142a do Cz\u0119stochowy. Po pierwsze, mia\u0142a tam rodzin\u0119, a po drugie, w Cz\u0119stochowie by\u0142a taka szko\u0142a, o jak\u0105 chodzi\u0142o. By\u0142a polska, ale uwzgl\u0119dnia\u0142a potrzeby \u017cydowskich rodzin.<\/p>\n <\/p>\n Ksi\u0105\u017cki<\/strong><\/p>\n – Ojciec by\u0142 religijny \u2013 opowiada Sofiyah \u2013 ale nie wszystkie dzieci posz\u0142y w jego \u015blady. Jeden brat by\u0142 w jesziwie w Lublinie, drugi te\u017c by\u0142 religijny, ale reszta braci i si\u00f3str ju\u017c nie. Bracia znali talmud, byli bardzo oczytani. Czytali po hebrajsku nawet polskie powie\u015bci \u2013 \u017beromskiego, S\u0142owackiego.<\/p>\n Co jeszcze mogli czyta\u0107? Autorzy ksi\u0105\u017cki \u201e\u017bydzi ostrowieccy\u201d twierdz\u0105, \u017ce wi\u0119cej czyta\u0142y kobiety ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani. \u017be czytano literatur\u0119 romantyczn\u0105, Sienkiewicza, Przybyszewskiego, Orzeszkow\u0105, Rodziewicz\u00f3wn\u0119 czy Mniszk\u00f3wn\u0119. \u201eNiewielkie zainteresowanie literatur\u0105 \u017cydowsk\u0105 [w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w] wynika\u0142o z jej ubogiej fabu\u0142y. Zar\u00f3wno literatura w j\u0119zyku jidysz, jak i hebrajska unika\u0142y w\u0105tk\u00f3w przygodowych”.<\/p>\n *<\/p>\n Wypowiedzi Sofii Novak pochodz\u0105 z wywiadu znajduj\u0105cego si\u0119 w\u00a0 w Visual History Archive, informacje o zbiorze: http:\/\/sfi.usc.edu, wyszukiwarka: http:\/\/vhaonline.usc.edu. Novak, Sofiyah. Wywiad. Visual History Archive. USC Shoah Foundation.1996. Dost\u0119p: 21.01.2014.<\/p>\n Korzysta\u0142am te\u017c z ksi\u0105\u017cek: \u201eUrz\u0105d mojego ojca\u201d Isaaka Bashevisa Singera i \u201e\u017bydzi Ostrowieccy. Zarys dziej\u00f3w\u201d Waldemara R. Bro\u0107ka, Adama Penkalli i Reginy Renz.<\/p>\n
\nOjciec prowadzi\u0142 rozprawy s\u0105dowe w domu. Mi\u0119dzy \u017bydami, ale te\u017c mi\u0119dzy Polakami. Tak, woleli s\u0105dy mojego ojca bardziej ni\u017c s\u0105dy polskie, byli bardzo zadowoleni, uwa\u017cali, \u017ce m\u00f3j ojciec jest sprawiedliwy. To by\u0142o uznawane przez pa\u0144stwo \u2013 [taki s\u0105d] wed\u0142ug \u017cydowskich praw \u2013 wspomina jego c\u00f3rka, Sofiyah Novak.<\/p>\n
\n<\/strong>
\nC\u00f3rka dajana<\/strong><\/p>\n